شکارچی

مكاني مناسب براي تخم ريزي آبزيان درياي خزر بويژه كپور ماهيان در سال 1354 به پناهگاه حيات وحش ارتقاي سطح پيدا كرد و در همين سال به عنوان تالاب با اهميت بين المللي در كنوانسيون رامسر نيز به ثبت رسيده است. كل پناهگاه حيات وحش ميانكاله سال 1355 توسط برنامه انسان و كره مسكون سازمان ملل متحد (MaB) به عنوان ذخيره گاه زيست كره شناخته شد. اين منطقه به عنوان منطقه اي مهم براي پرندگان، توسط سازمان بين المللي حيات پرندگان نيز شناسايي و معرفي شده است.
    اقليم اين منطقه در تابستان گرم و زمستان معتدل بوده و نوسانات دماي سالانه آن محدود است. به دليل اثرات گرمايي درياي خزر، يخبندان و ريزش برف در منطقه كم و نادر است و اين منطقه را براي مهاجرت پرندگان مساعدتر مي كند. تمامي اين ويژگي ها در كنار هم باعث شد تا پناهگاه حيات وحش ميانكاله يكي از مكان هاي مهم براي زادآوري، مهاجرت و زمستان گذراني پرندگان مهاجر به شمار رود.
    پناهگاه حيات وحش ميانكاله يكي از بهترين و مهم ترين ذخيره گاه هاي پرندگان آبزي است. در اين منطقه تاكنون حدود 203 گونه پرنده گزارش شده است كه 31 گونه از آنها از نظر بين المللي اهميت بالايي دارد و 37 گونه نيز براساس قوانين سازمان حفاظت محيط زيست گونه حمايت شده تلقي مي شود. اين ذخيره گاه در سراسر سال براي پرندگان زيستگاه مهمي بوده و از مكان هاي مهم زادآوري اگرت ها، حواصيل ها، پرستوها و گلاريول ها در تابستان به شمار مي رود. از مهم ترين پرندگاني كه در اين منطقه قابل مشـــاهده است، مي توان به پرندگاني مانند پليكان سفيد، لك لك سياه، عروس غاز، گيلانشاه خالدار و پرندگان شكاري مانند عقاب شاهي، بحري و شاهين اشاره كرد.
    از نظر ساختار پوشش گياهي شبه جزيره ميانكاله داراي سه ساختار درختچه زار، بوته زار و علفزار است. به علت نبود توده هاي درختي (مگر به صورت تك موردي ) اين منطقه بدون ساختار درختي است. ساختار درختچه زار اغلب از جنس انار در قسمت هاي مياني شبه جزيره، ساختار بوته اي شامل گونه هايي از تمشك همراه سازو در قسمت هاي مياني و ساختار علفي در لابه لاي گونه هاي درختچه زار (انار) و همراه با تمشك زار و سازو اغلب از انواع گياهان علفي بويژه در فصل بهار علوفه قابل تعليف دام هاي منطقه را تشكيل مي دهند.
    از ويـــــــژگي هاي بوم شناختي اين منطقه مي توان به پوشيده شدن از گياهان و علف ها اشاره كرد. در نيمه غربي منطقه درختچه هاي جنگلي با پوشش پراكنده انار وحشي، وليك، تمشك و تعدادي درخت بيد كاشته شده در برخي از خانه هاي دامداران ديده مي شود. اكثر نواحي ساحلي اين خليج با پوشش پراكنده گونه غالب جگن و نوارهايي از ني و گز پوشيده شده است.
    
    منطقه حفاظت شده حرا
    منطقه حفاظت شده حرا نخستين منطقه براي حفاظت از جنگل هاي مانگرو در حوزه هاي منطقه خمير و شمال غربي جزيره قشم است. اين منطقه در سال 1354 به عنوان پارك ملي اعلام شد، اما از آنجا كه بر طبق قوانين موجود حاكم بر پارك ملي دخالت و بهره برداري انسان از اين مناطق ممنوع بوده و نبود كنترل بر سرشاخه كني از درختان حرا، بنابراين در سال 1361 اين منطقه مجددا به عنوان منطقه حفاظت شده تغيير مديريت داد. جنگل هاي مانگرو، منطقه حفاظت شده حرا بيشترين وسعت جنگل هاي مانگروي ايران (بيشترين وسعت جنگل هاي مانگرو در خليج فارس) را شامل مي شود و در برگيرنده 85 درصد مساحت مانگرو هاي ايران است.
    همچنين منطقه حفاظت شده حرا به عنوان تنها ذخير گاه زيست كره ساحلي ايران بر پايه اهميت اجتماعات مانگرو با عنوان «ذخيرگاه زيست كره حرا» سال 1977 به وسيله اتحاديه بين المللي حفاظت از طبيعت و منابع طبيعي (IUCN) انتخاب شد.
    اين منطقه با وسعتي بيش از صد هزار هكتار در سال 1354 در فهرست تالاب هاي داراي اهميت و بين المللي قرار گرفت. اين منطقه به دليل وجود درختان حرا و جمعيت قابل توجه چند گونه از پرندگان آبزي از جمله حواصيل هندي، سليم خرچنگ خوار، اگرت بزرگ، اگرت ساحلي، حواصيل بزرگ، گيلانشاه خالدار و پليكان پا خاكستري كه در فصول پاييز و زمستان به صورت مهاجر عبوري يا فصلي به اين منطقه روي مي آورند در رديف تالاب هاي بين المللي با اهميت براي پرندگان آبزي انتخاب شد.
    گونه حرا با نام علمي Avicennia marina forsk است. اين جنس به افتخار دانشمند شهير ايراني ابوعلي سينا نامگذاري شده است. مناطق پراكنش آن از شرق درياي عمان شروع و به خليج نايبند در غرب خليج فارس منتهي مي شود. حراگونه غالب و در اصل منحصربه فرد جنگل هاي مانگروي ايران است كه در مناطق مختلف داراي اسامي محلي متفاوتي مانند شور، شوري و گرمو است.
    حرا بردباري زيادي نسبت به شرايط مختلف بوم شناختي دارد و نسبت به تغيير آب و هوا و شوري از مقاومت زيادي برخوردار است به گونه اي كه در بارندگي هاي 2500 ميلي متري در شرق آسيا تا حداكثر 200 ميلي متر در ايران از كيفيت مناسب و يكسان برخوردار است.
    پرندگان در منطقه حفاظت شده حرا به دو دسته مهاجر و بومي تقسيم مي شوند. پرندگان مهاجر به سبب عادات و رفتار زيستي در فصل هاي مختلف سال به منطقه حفاظت شده وارد مي شوند، به همين دليل نيز گروه هاي مختلف پرندگان مهاجر را مي توان در اين ناحيه مشاهده و از يكديگر تفكيك كرد. اين منطقه همه ساله در فصل زمستان ميزبان تعداد بسياري از پرندگان مهاجر است كه از گوشه و كنار منطقه بويژه از آفريقا به اين منطقه مهاجرت مي كنند. از نكات قابل توجه در اين منطقه حضور فلامينگو و پليكان پاخاكستري در فصل زمستان در كنار پرندگاني چون انواع حواصيل و سليم خواران است كه توجه بسياري از طبيعت گردان بويژه علاقه مندان به مشاهده پرندگان را به خود جلب مي كند.
    
    پناهگاه حيات وحش فريدونكنار، از باران و سرخرود
    بندر فريدونكنار شهري است كهن و پيدايش آن را به فريدون جم نسبت داده اند. جلگه مازندران تا اوايل قرن بيستم هنوز پوشيده از جنگل هاي انبوهي بوده كه تا فاصله 40 متري خط ساحلي گسترش داشته اند.
    پناهگاه حيات وحش فريدونكنار با مساحت 90 هكتار، سال 1352 توسط شوراي عالي حفاظت محيط زيست به عنوان منطقه حفاظت شده، تحت مديريت سازمان حفاظت محيط زيست قرار گرفته بود، اما به دليل اهميت زيادي كه در جذب پرندگان مهاجر آبزي و كنار آبزي داشت، سال 1354 از سوي سازمان مذكور به پناهگاه حيات وحش ارتقاي سطح يافت. همچنين تالاب هاي فريدونكنار، ازباران و سرخرود به علت داشتن برخي از معيارهاي مورد نظر كنوانسيون رامسر به دليل اين كه يكي از زيستگاه هاي منحصربه فرد زمستان گذراني درناي سيبري هستند، سال 1381 به عنوان تالاب با اهميت بين المللي در كنوانسيون رامسر به ثبت رسيدند. تالاب هاي فريدونكنار از آنجا كه براي چند سال متوالي پذيراي تعداد محدودي از درناهاي سيبري بود، براي اجراي پروژه حفاظت از درناي سيبري و زيستگاه هاي آن كاملامناسب شناخته شد. اين منطقه سال 1380 به عنوان منطقه شكار ممنوع فريدونكنار اعلام شد.
    پوشش گياهي عمده تالاب از گياهان باتلاقي و شامل دو گونه ني است. ني ها محلي امن و مكان بسيار مناسبي براي آشيانه سازي و جوجه آوري پرندگان بومي و تابستان گذراني و پناهگاهي براي دوزيستان، ماهيان و حشرات، همچنين مكاني براي تخمگذاري و زادآوري آنها به شمار مي رود. پوشش انبوه ني سبب ايجاد احساس امنيت براي پرندگان مهاجر در فصول سرد سال است. گياه ني بيشتر از انواع ديگر گياهان در تالاب داراي استفاده هاي محلي است. پيش از شروع فصل صيد، صيادان تالاب و دامگاه داران منطقه از ني ها جهت ساختن انواع پرچين، كومه ها و حصارها استفاده مي كنند. همچنين براي تقسيم بندي زمين ها هنگام نشاءكاري و پرورش بوته هاي برنج قبل از كاشت در زمين اصلي از ني ها استفاده مي شود. بعد از دو گونه ني مورد اشاره، لاله مردابي پوشش گياهي تالاب را تشكيل مي دهد كه زيبايي شگفت انگيز اين گياه چشم اندازي خاص را براي پناهگاه حيات وحش فريدونكنار، بويژه در فصل هاي بهار و تابستان به ارمغان مي آورد.
    اين تالاب حدود 87 گونه پرنده زمستان گذر، تابستان گذر و بومي را در خود جاي مي دهد. به گفته ساكنان محلي در ميان پرندگان زمستان گذران منطقه مورد بررسي، گونه هاي با ارزشي چون اردك سر سفيد و اردك بلوطي ديده مي شوند. اين گونه هاي ارزشمند اغلب اوقات با تاريك شدن هوا براي استراحت و تغذيه به تالاب مي آيند. اردك گونه سفيد نيز بندرت در تالاب پيدا مي شود. پرندگاني چون چنگر، چنگر نوك سرخ يا چارخو، طاووسك، يلوه آبي، بوتيماركوچك، پرستوي دريايي معمولي و برخي گونه ها از خانواده سسك ها نيز با شروع فصل گرم به آشيانه سازي و جوجه آوري لابه لاي ني ها مي پردازند.
    تعدادي از خوتكا ها و اردك هاي سرسبز نــــــيز كه به صورت بومي و ساكن در منطقه درآمده اند، با كم شدن عمق آب تالاب، به جوجه آوري در اطراف تالاب مي پردازند. همچنين تعداد زيادي از پرندگان كوچك جثه به منظور تغذيه از حشرات تالاب، در منطــقه در رفت و آمد هستند.

نويسنده: الناز نينواز